Καλλιτεχνική έκφραση σε συνθήκες εγκλεισμού: Θέατρο, δημιουργική γραφή και ψυχική ευημερία

Περίληψη

Η παρούσα εργασία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η καλλιτεχνική έκφραση μπορεί να συμβάλει στην ψυχική ευημερία ατόμων που ζουν σε συνθήκες εγκλεισμού, μέσα από θεατροπαιδαγωγικές παρεμβάσεις και εργαστήρια δημιουργικής γραφής που έχουν υλοποιηθεί από το 2016 έως το 2026 στο Αγροτικό Σωφρονιστικό Κατάστημα Τίρυνθας Αργολίδας και στο Κατάστημα Κράτησης-Δικαστική Φυλακή Ναυπλίου. Οι δράσεις αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο πανεπιστημιακών μαθημάτων του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, με τη συμμετοχή φοιτητών και φοιτητριών, καθώς και ως αυτοτελή εργαστήρια δημιουργικής γραφής με κρατουμένους/ες. Η εργασία εδράζεται στο θεωρητικό πεδίο του εφαρμοσμένου θεάτρου, της θεατροπαιδαγωγικής και της σύγχρονης θεωρίας για την ψυχική ευημερία σε σωφρονιστικά καταστήματα, προσεγγίζοντας την τέχνη όχι ως θεραπευτική πρακτική ούτε ως μέσο σωφρονισμού, αλλά ως πεδίο δημιουργίας, σχέσης και νοηματοδότησης της εμπειρίας του εγκλεισμού. Η ανάλυση βασίζεται στην ποιοτική επεξεργασία παρατηρήσεων πεδίου, αναστοχαστικών σημειωμάτων και προφορικών και γραπτών αφηγήσεων των συμμετεχόντων/ουσών, οι οποίες αναδεικνύουν επαναλαμβανόμενες εμπειρίες σύνδεσης, δημιουργικής έκφρασης, συναισθηματικής αποφόρτισης, ελπίδας, αναστοχασμού και προσωπικής ταυτότητας. Παράλληλα, η συμμετοχή στις καλλιτεχνικές δράσεις φαίνεται να δημιουργεί πρόσκαιρους χώρους ελευθερίας και ανθρώπινης επικοινωνίας μέσα σε περιβάλλοντα περιορισμού, ενισχύοντας την αίσθηση αξιοπρέπειας, συμμετοχής και προσωπικής αξίας. Η εργασία υποστηρίζει ότι το θέατρο και η δημιουργική γραφή μπορούν να λειτουργήσουν ως ουσιαστικοί πολιτισμικοί πόροι ψυχικής ευημερίας σε συνθήκες εγκλεισμού, συμβάλλοντας στον επιστημονικό διάλογο για τον ρόλο της τέχνης στα σωφρονιστικά καταστήματα και αναδεικνύοντας την καλλιτεχνική εμπειρία ως πεδίο ανθρώπινης συνάντησης, δημιουργικής έκφρασης και κοινωνικής επανασύνδεσης.