Θεωρητικές προσεγγίσεις και παιδαγωγικές πολιτικές για την ένταξη ευάλωτων ομάδων στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση: Η κοινωνική δικαιοσύνη και ο ρόλος της μετασχηματιστικής ηγεσίας

Περίληψη

Η παρούσα εργασία εξετάζει την έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, αναλύοντας τρεις κυρίαρχες θεωρητικές προσεγγίσεις: τη φιλελεύθερη θεωρία της διανεμητικής δικαιοσύνης, το κανονιστικό μοντέλο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη θεωρία των δυνατοτήτων (capabilities approach). Μέσα από βιβλιογραφική ανασκόπηση και παραδείγματα από την ελληνική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, διερευνώνται οι περιορισμοί και οι δυνατότητες των υφιστάμενων εκπαιδευτικών πολιτικών ως προς την ένταξη δύο ευάλωτων μαθητικών ομάδων: των μαθητών με μεταναστευτικό/προσφυγικό υπόβαθρο και των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Το άρθρο υποστηρίζει ότι η κοινωνική δικαιοσύνη δεν επιτυγχάνεται μόνο μέσω της ισότιμης πρόσβασης ή της κατανομής πόρων, αλλά απαιτεί ενεργή αναγνώριση της ετερότητας, διαφοροποιημένη παιδαγωγική και θεσμικές αλλαγές που προάγουν την ουσιαστική συμμετοχή όλων των μαθητών. Αναδεικνύεται ο ρόλος του σχολείου ως φορέα κοινωνικού μετασχηματισμού και η συμβολή του/της διευθυντή/ντριας ως μετασχηματιστικού ηγέτη συμπερίληψης και φορέα παιδαγωγικής δικαιοσύνης, ο οποίος καλείται να υπερβεί γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και παθογένειες σιωπής προς όφελος της σχολικής κοινότητας.